Wie weleens iets over Bitcoin leest, komt vroeg of laat de kritiek tegen: crypto zou absurd veel stroom verbruiken en daarmee slecht zijn voor het klimaat. Die kritiek is niet uit de lucht gegrepen, maar het verhaal is ingewikkelder dan één simpel oordeel. Niet elke blockchain werkt op dezelfde manier, en het verschil in energieverbruik tussen netwerken kan enorm zijn.

Hieronder lees je waar dat energieverbruik vandaan komt, waarom de cijfers soms flink uiteenlopen en welke duurzamere alternatieven er inmiddels bestaan. Zo kun je zelf een beter afgewogen mening vormen.

Waarom Bitcoin zoveel stroom gebruikt

Bitcoin draait op een systeem dat proof of work heet. Computers over de hele wereld, de zogenoemde miners, strijden om ingewikkelde rekenpuzzels op te lossen. Wie als eerste het juiste antwoord vindt, mag een nieuw blok met transacties toevoegen en krijgt daar een beloning in bitcoin voor. Die concurrentie houdt het netwerk veilig, want wie het systeem wil manipuleren, moet meer rekenkracht inzetten dan de rest samen.

Het nadeel is dat die beveiliging letterlijk op energie draait. Hoe meer miners meedoen, hoe moeilijker de puzzels worden en hoe meer stroom er in totaal nodig is. Schattingen van onderzoekers komen uit op een jaarlijks verbruik dat vergelijkbaar is met dat van een middelgroot land. Daar komt nog bij dat de gespecialiseerde mining-apparatuur snel verouderd raakt, wat zorgt voor een stroom elektronisch afval.

De cijfers vragen om nuance

Hoeveel stroom Bitcoin precies gebruikt, weet niemand exact. Miners zijn niet verplicht hun verbruik te melden, dus onderzoekers werken met modellen en aannames. Daardoor zie je in verschillende bronnen soms behoorlijk uiteenlopende getallen.

Minstens zo belangrijk als de hoeveelheid energie is de herkomst ervan. Miners zoeken de goedkoopste stroom op, en dat is soms overtollige waterkracht, wind- of zonne-energie die anders verloren zou gaan, of gas dat bij oliewinning toch al zou worden afgefakkeld. Tegelijk draaien er ook mijnen op kolenstroom. De klimaatimpact hangt dus sterk af van waar en hoe er gemined wordt, en dat beeld verandert steeds.

Ook vergelijkingen met bijvoorbeeld het traditionele bankwezen of goudwinning worden vaak aangehaald. Die zijn interessant, maar lastig eerlijk te maken, omdat die systemen heel andere functies vervullen en hun verbruik op een andere manier wordt gemeten.

Proof of stake als zuiniger alternatief

Er bestaat ook een heel andere manier om een blockchain te beveiligen: proof of stake. In plaats van rekenkracht zetten deelnemers hier hun eigen munten als onderpand in. Validators worden aangewezen om nieuwe blokken te controleren, en wie vals speelt, kan een deel van dat onderpand kwijtraken. Er is geen rekenwedstrijd meer, en dus ook geen enorme hoeveelheid stroom die daarin verdwijnt.

Het bekendste voorbeeld is Ethereum, dat in 2022 met een grote update overstapte van proof of work naar proof of stake. Daardoor daalde het energieverbruik van het netwerk naar schatting met meer dan 99 procent. Ook netwerken als Cardano, Solana en Polkadot werken met varianten van proof of stake. Wil je beter begrijpen hoe zulke coins werken en welke risico’s eraan verbonden zijn, dan vind je op Cryptocurrencychick toegankelijke uitleg over crypto en de grootste munten.

Waar je zelf op kunt letten

Ben je geïnteresseerd in crypto en vind je de milieu-impact belangrijk? Dan helpt het om bij elke munt een paar vragen te stellen voordat je een keuze maakt.

• Welk consensusmechanisme gebruikt het netwerk: proof of work of proof of stake?
• Is er openbare informatie over het energieverbruik?
• Hoe gedecentraliseerd is het netwerk in de praktijk?
• Wat is het doel van het project, los van de koers?

Een eerlijker beeld van crypto en klimaat

Proof of stake is niet zonder kritiek. Sommige mensen vinden dat het systeem rijke deelnemers bevoordeelt, omdat wie meer munten heeft ook meer invloed krijgt. Anderen twijfelen of het op lange termijn net zo robuust is als proof of work. Over die vragen wordt in de cryptowereld nog volop gediscussieerd.

Is crypto dan slecht voor het milieu? Dat hangt er vooral van af over welke crypto je het hebt. Bitcoin gebruikt veel energie, al verschilt de klimaatimpact per bron en per regio. Netwerken op basis van proof of stake laten zien dat een blockchain ook met een fractie van die stroom kan werken. Wie verder kijkt dan de koppen, ziet dus een gevarieerd landschap waarin je als gebruiker best bewuste keuzes kunt maken.